Czy nadwzroczność u dziecka można wyleczyć?

U wielu dzieci nadwzroczność ma charakter fizjologiczny i z czasem ustępuje samoistnie, zwykle do 6.–7. roku życia. Jeżeli wada utrzymuje się dłużej, można ją skutecznie korygować okularami lub soczewkami kontaktowymi, a leczenie laserowe jest dostępne dopiero u dorosłych z ustabilizowanym wzrokiem. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega ta wada refrakcji i kiedy wymaga interwencji okulisty.

Czym jest nadwzroczność u dziecka?

Nadwzroczność, określana też jako dalekowzroczność, hiperopia lub hypermetropia, to wada refrakcji, w której promienie świetlne ogniskują się za siatkówką, a nie bezpośrednio na niej. U dziecka prowadzi to przede wszystkim do niewyraźnego widzenia przedmiotów znajdujących się blisko, chociaż przy wyższych wartościach wady także dalsze obiekty mogą być rozmazane.

U dzieci ta wada bywa związana ze zbyt krótką gałką oczną albo zbyt płaską rogówką lub soczewką. Taka budowa sprawia, że układ optyczny oka nie załamuje światła wystarczająco mocno. Wpływ mają również uwarunkowania genetyczne – jeśli rodzice mieli nadwzroczność, prawdopodobieństwo jej wystąpienia u dziecka rośnie. W efekcie obraz powstaje poza siatkówką, a dziecko musi napiąć mięśnie gałki ocznej, aby poprawić ostrość widzenia.

Specjaliści podkreślają, że nadwzroczność fizjologiczna występuje nawet u 80% noworodków i jest normalnym etapem rozwoju narządu wzroku. W populacji dziecięcej jej częstość wynosi 8,4% u sześciolatków, 2–3% u dzieci od 9 do 14 lat i około 1% u piętnastolatków. W miarę wzrostu gałki ocznej wada zwykle się zmniejsza, a do 6.–7. roku życia zanika u większości dzieci.

Jeżeli utrzymuje się dłużej, mówi się o postaci patologicznej. Taka nadwzroczność wymaga regularnych badań i zwykle korekcji okularowej lub soczewkami kontaktowymi. Wyróżnia się też nadwzroczność funkcjonalną, która bywa korygowana przy użyciu tych samych metod.

Jakie objawy mogą wskazywać na nadwzroczność?

U części małych pacjentów wada nie daje wyraźnych dolegliwości, ponieważ dziecko korzysta z dużej zdolności akomodacji. Akomodacja, czyli zmiana kształtu soczewki pod wpływem mięśni, pozwala tymczasowo skupić obraz na siatkówce mimo nieprawidłowej refrakcji. W innych przypadkach nadmierny wysiłek mięśni oka prowadzi do mrużenia oczu, nawracających bólów głowy lub zmęczenia oczu.

Rodzice powinni zwrócić uwagę na sygnały, które u dziecka z nadwzrocznością pojawiają się najczęściej:

• niewyraźne widzenie przedmiotów z bliska i podwójne widzenie,
• niechęć do czytania, pisania lub rysowania,
• częste pocieranie oczu, łzawienie i zaczerwienienie,
• szybkie męczenie się przy zadaniach wymagających skupienia na bliskich obiektach,
• uczucie pieczenia lub swędzenia oczu,
• bóle gałki ocznej oraz trudności z koncentracją,
• mrużenie oczu podczas patrzenia na książkę lub zeszyt,
• pojawienie się zeza akomodacyjnego.

Szczególną uwagę zwraca zez akomodacyjny, który bywa mylony z zezem leniwym. Wynika on z nadmiernego napinania mięśni gałki ocznej podczas kompensowania wady. Niekorygowana nadwzroczność może w takim przypadku utrudniać rozwój widzenia obuocznego.

Jak rozpoznaje się nadwzroczność u dzieci?

Podstawą diagnostyki jest badanie okulistyczne, które u dzieci powinno być powtarzane raz w roku. Specjalista ocenia ostrość wzroku, a następnie wykonuje badanie refrakcji, aby określić rodzaj i wartość wady.

Badanie refrakcji po porażeniu akomodacji

U dzieci bardzo ważne jest przeprowadzenie pomiaru po podaniu kropli porażających akomodację, na przykład z atropiną. Dzięki temu mięśnie wewnątrzgałkowe są czasowo rozluźnione, a gałka oczna nie maskuje rzeczywistej wielkości nadwzroczności. Badanie skiaskopii lub refraktometrii komputerowej pozwala wtedy uzyskać miarodajny wynik.

Samo podanie kropli bywa dla dziecka nieprzyjemne, ale badanie jest krótkie i nieinwazyjne. Oprócz skiaskopii i refraktometrii lekarz może posłużyć się lampą szczelinową, aby ocenić stan rogówki, soczewki i siatkówki. Test akomodacji uzupełnia z kolei informację o zdolności oka do wyostrzania obrazu z różnych odległości.

Badania przesiewowe i bilanse u pediatry

Wczesne rozpoznanie utrudnia fakt, że małe dziecko często nie zgłasza problemów ze wzrokiem. Pomocne są badania przesiewowe wykonywane zaraz po narodzinach, a później okresowe bilanse u pediatry, podczas których ocenia się ostrość wzroku. Pozwalają one wychwycić nieprawidłowości w budowie gałki ocznej lub reakcji źrenic na światło.

Jak koryguje się nadwzroczność u dziecka?

Korekcja u najmłodszych polega przede wszystkim na dobraniu okularów lub soczewek kontaktowych. Dobór metody zależy od wieku dziecka, wartości wady oraz współistniejących objawów, takich jak zez lub niedowidzenie.

Okulary korekcyjne i soczewki kontaktowe

Okulary z soczewkami skupiającymi, czyli tak zwanymi plusami, są podstawowym sposobem korekcji nadwzroczności u dzieci. Zazwyczaj zaleca się je, gdy wada przekracza 2,5 dioptrii lub gdy pojawiają się bóle głowy, trudności w czytaniu i zez. Okulary pomagają skupić światło na siatkówce i zmniejszają wysiłek akomodacyjny oka.

U starszych dzieci i nastolatków sprawdzają się również soczewki kontaktowe. Mogą to być miękkie soczewki jednodniowe, dwutygodniowe lub miesięczne, a w wybranych przypadkach twarde soczewki gazoprzepuszczalne RGP. Soczewki progresywne stosuje się rzadziej u dzieci, głównie w sytuacjach złożonych wad refrakcji.

Terapia widzenia oraz zasłanianie oka

W wielu poradniach okulistycznych korekcję uzupełnia terapia widzenia. To program ćwiczeń wzrokowych, który pomaga poprawić koordynację mięśni oka, zdolność akomodacji i ostrość widzenia. W przypadku niedowidzenia lub rozpoznanego leniwego oka specjaliści zalecają codzienne zasłanianie lepiej widzącego oka na określony czas, aby zmusić słabsze oko do intensywniejszej pracy.

Porównanie metod korekcji nadwzroczności

W tabeli zestawiono główne metody korekcji z uwzględnieniem wieku pacjenta i zakresu możliwej korekcji.

Poza dobraną korekcją u dzieci z nadwzrocznością przydatna bywa odpowiednia higiena pracy wzrokowej, czyli przerwy podczas czytania i właściwe oświetlenie. W słoneczne dni warto też sięgać po okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV.

Czy laserowa korekcja nadwzroczności jest dostępna dla dziecka?

Laserowa korekcja wzroku u dzieci nie jest standardowym postępowaniem, ponieważ gałka oczna wciąż rośnie, a wada może się zmieniać. Zabiegi LASIK, PRK i SMILE polegają na modelowaniu rogówki za pomocą lasera i są zarezerwowane dla osób pełnoletnich. W praktyce optymalny wiek pacjenta to 21–60 lat, a wzrok powinien być ustabilizowany co najmniej od ukończenia 18. roku życia.

Laserowa korekcja nadwzroczności jest zarezerwowana dla osób pełnoletnich z ustabilizowaną wadą wzroku. Optymalny wiek pacjenta to 21–60 lat.

Osoby dorosłe z nadwzrocznością mogą zostać zakwalifikowane do zabiegu w zależności od wartości wady i stanu rogówki. W źródłach podaje się zakres laserowej korekcji od +0,5 D do +3,0 D, a w innych opracowaniach do +6,0 D. Jeżeli laser nie jest możliwy, alternatywą bywa wszczepienie soczewek fakijnych, które koryguje nadwzroczność w zakresie od +0,5 do +10 dioptrii.

Do głównych przeciwwskazań do zabiegu laserowego należą:

• patologiczne zmiany na rogówce,
• brak ustabilizowanej wady wzroku,
• ciąża i okres laktacji,
• zaburzenia wydzielania łez,
• niektóre alergie,
• skłonność do bliznowców,
• jaskra lub zaćma,
• zaburzenia siatkówki w przebiegu cukrzycy.